Saturday, June 24, 2017

කොට උඩ යෑම


මචං ඒ වැඩේ කොට උඩ ගියානේ.
කලකට පස්සේ හමුවුන මගේ මිත‍්‍රයෙක්ගේ ව්‍යාපාරය ගැන ඇහැව්ව වෙලාවේ ඔහුගෙන් මුවින් නික්මුන වචන කිහිපය තමයි ඒ. කොට උඩ යෑම කියන්නේ තමන් කරගෙන හිටිය ක‍්‍රියාවක් හෝ දෙයක්  නොසිතු පරිදි සිදුවු බාදාවක් නිසා නවතාලන්නට සිදුවිම වැනි දෙයක් තමයි. ව්‍යවහාරෙට එහෙම කිව්වාට කොට උඩයන්නේ වාහනයි. බොහොමයක් ගරාජ්වල කොට උඩ තියෙලා තියෙන වාහන එහෙම දැකලා ඇතිනේ? පරන කාර් පිස්සන්ගේ හදවත සෝකන් බරවෙන දසුනක් තමයි පුරාණ ටැම්පිට විහාරයක් වාගේ වාහනයේ රෝද හතර ගලවලා කොට උඩ තියාපු සමහර කාර් ගරාජ්වල එකතැන දිරා පත්වෙනඑක. මේ කොට උඩ යන කතාවට පාදකවෙන්න ඇත්තේ ඔයවාගේ ගරාජ්වල වාහන කොට උඩතිබ්බාම දිරලා පස්වෙලා යනකම් ආයෙමත් සම්මජාතියකට බිමට ගන්නේ නැති හින්දා වෙන්න ඇති. අපි එහෙම කටවචනෙට කිව්වත් සාමාන්‍යයෙන් කොට උඩ ගියා කියලා දන්නේ කාර් බස් වෑන් වැනි රෝද හතරේ වාහන ගැනයි. කොච්චිත් කොට උඩයනවා බලන්න පුළුවන් වෙයි රත්මලානේ සිජීආර් එකට ගියොත්. එත් මෙවර කොළොම්පුරෙන්  කියන්න යන්නේ කොට උඩ ගිය කාර් ගැන නෙමෙයි.  කොට උඩ යන නැව් ගැනයි. හැබැයි නැව් කොට උඩයන්නේ ගරාජ්වල වගේ රෝද ගලවන්නවත් ගලවලා කොට උඩම දිරන්න අරින්නවත් නොවෙයි. ලංකාවේ නැව් කොට උඩ යන හැටි බලන්න නම් කොළොම්පුරේටම එන්න වෙනවා. ලංකාවට එන බොහොමයක් නැව් කොට උඩයන්නේ මීට ඉස්සර කොළොම්පුරෙන් කතාකරපු නැව් රෙපෙයාර්කරන තැන කොළඹ නැව්තාටාකාංගනයේදි  තමයි. 


 

නෞකාවක් කොට උඩ යනවා කියන්නේ ලේසීපාසු වැඩක් නොවෙයි. මෙහෙම කරන්න සිද්ධවෙන්නේ කාලෙන් කාලෙට සිදුකලයුතු වතුරේ යටට පිහිටි නැව් බඳ කොටසේ අළුත්වැඩියා කටයුතු හින්දායි. නැව් බද දිරායාමෙන් ආරක්ෂා කරන ඇනෝඩ (Anode) අළුතින් සවිකිරිම. අවරපෙත්ත (Propeller)ගැලවිම හෝ සවිකිරිම අවරපෙතිකදහි (Propeller Shaft)හෝ
නැව හසුරවන රඩරයේ (Rudder) අළුත්වැඩියාවන් සිදුකිරිම. නැව්බඳෙහි බැදුනු බෙල්ලන් කාවට්ටින් පිරිසිදු කිරිම මෙන්ම දිරිපත්වු නැව් බඳහි අලුත්වැඩියාවන්ද නැව්බඳ ආරක්ෂා කිරිමට අළුතින් තින්ත ආලේපන වැනි කාර්්‍යයන් ප‍්‍රධාන වශයෙන්  මෙහිදි සිදුකෙරෙනවා. ඉතිං මේ වතුරින් යටව පවතින  නැව් බඳට ලෙසියෙන් ලඟාවෙන්නට බැරි නිසා තමයි අපිට නැව්තටාකාංගනයක පිහිට පතන්න වෙන්නේ. නැව් කොට උඩ යනවට කියන්නේ ඩොක් (Docking) කරනවා කියලා. නැවක් ඩොක් කරන විවිධ අන්දමේ තටාකාංගන කිහිපයක්ම තියෙනවා. මුලින්ම බලමු ඒ නැව් ඩොක් කරන තටාකාංගන වර්ග ගැන.

Graving Dock  - වියලි නැව්තටාකාංගන 

එක් අන්තයකින් පමනක් මුහුදට ඇරනු තටාකයකට නෞකාවක් ඇතුලු කර එම අන්තයේ ඩොක් ගෙට්ටුව වසා දැමෙයි. ඉන් පසුව නියමාකාරයෙන් සැකසු කොට උඩට නැව ස්ථාන ගතකර තටාකයේ ජලය හිදුනු ලබයි. විශාල නෞකා වලට උචිතවේ.

 

Docking Slip / Slipway - රූටන මග 


බෑවුම් සහිතවු කොන්කි‍්‍රට් රූටන මගක වානේ සැකිල්ලක් මතට ගොඩනංවාගත් නෞකාව යාන්ත‍්‍රික ක‍්‍රමයක් මගින් බෑවුම් සහිතවු කොන්කි‍්‍රට් රුටන මඟ දිගේ ඉහලට ඇදගනු ලබයි. අලුත්වැඩියාවන් අවසානයේදි පහතට රූටායන්නට සැලැස්විමෙන් යළි මුහුදට නෞකාව පතිත කරනු ලබයි.


නැවක් රූටන මගක් ඔස්සේ යළි මහුදට පතිතවිම.






 

Floating Dock - දියමත පාවෙන තටාකාංගන

ජලය පුරවා මුහුදේ ගිල්වනු ලැබු මෙම ඉපිල්ලුම් තටාකාංගන වලට නෞකාව ඇතුල් කරනු ලබයි. නියමිත ලෙස නැව ස්ථානගතවු පසුව මෙම ඉපිල්ලුම් තාටාකාංගනය නෞකාවත් ඔසවාගෙන මුහුද මතුපිටට පාවිමට සලස්වා ගනියි. මෙම ඉපිල්ලුම් තාටාකාංගන මුහුදේ පාවෙන බැවින් අවශ්‍යවු විටෙක ඇදගෙන යාමෙන් මුහුදේ ස්ථානයෙන් ස්ථානයට රැගෙන යාහැකිය.


 

Floating Dock - දියමත පාවෙන තටාකාංගන






Synchro-Lift - සමමුහුර්තික එසවිම 


තට්ටුවක් මතට නංවා යාන්ත‍්‍රික ක‍්‍රමයක් මගින් මුහුදෙන් ඉහලට ඔසවාගන්නා ලද නෞකාව පිලිමගක් ඔස්සේ ගොඩබිමට තල්ලුකරගනියි. මෙම ක‍්‍රමයෙන් නැව් කිහිපයක් වුවත් ගොඩබිමට රැගෙන අලුත්වැඩියාවන් සිදුකල හැකිවේ. 

 
Synchro-Lift Docking System


HYDROLIFT DOCKING SYSTEMS - ද්‍රාව එසවුම්.


2000 වසරේදි පෟතුගාලයේ ‘Lisnave Shipyard’ at Setübal,  හිදි මෙම ක‍්‍රමය පටන්ගත් අතර මෙයත් නව මුහුණුවරකින් එන වියලි තටාක ආකාරයේ ඩොක් කිරිමකි. මුහුදු අන්තයේ කැසින් දොරටුව විවරකර ජලතටාකයකට ඇතුල්කරගන්නා නෞකාව තවත් ඉහල තලයක පිහිටි තටාකයකට ඩොක් කරගනු ලබයි.  මෙහිදි මුහුදු අන්තයේ කැසින් දෙරටුව වසා තටාකය පොම්ප මාර්ගයෙන් ජලයෙන් පුරවා නැව ඔසවා ගැනිමක් සිදුකරගනියි. ඉන් අනතුරුව ඊළඟ තටාකයේ ඩොක් කැසින් එක විවර කරඑයට  ඇතුලුකරගනු ලබයි. මෙය පැනමා ඇලහි නැවක් ගමන් කරන ක‍්‍රමයට සකසා ඇත. 


 




දැනට අපේ රටේ වියලි තටාකංගන හා රූටන මග ක‍්‍රම විතරක් භාවිතයේ පවතිනවා. එහෙනම් බලමුද නැවක් කොට උඩ තියන විදිහ.
ගරාජ් එකකට දමාපු වාහනයක් ජැක් ගහලා කොට උඩ තියලා රෝද හතර ගලවලා දානවා වාගේ නැවක් කොට උඩ තියන්න ලේසියෙන් බෑ. නැවක් ඩොක් කරන්නේ එහි රැගෙන යන බඩු භාන්ඩ වලින් තොරව හිස් නැවක්. එහෙත් අත්‍යාවශ්‍යවු නොකර බැරි හදිසි අවස්ථාවලදි බඩුභාන්ඩ සමගින් ඩොක්කරන වෙලාවල් තියේනවා.හැබැයි ඒක තරමක අවධානම් වැඩක්. නැවක් කොට උඩ තැබිම සිදුකිරිම භාරව ඉන්නේ එම තටාකාංගනයේ ඩොක් මාස්ටර්වරයා  (Dock Master) විසිනුයි.
නැවක් කොට උඩ තියන්න ඒ අඳාළ නෞකාවේ පහත සදහන් සැලසුම් අවශ්‍ය වෙනවා. 

1 Docking Plan
2 Midship section 
3 Shell Expantion 
4 Capacity Plan
5 Lines Plan
6 General Arrangement Plan 

මෙහිදි ප‍්‍රධාන වන්නේ ඩොකින් ප්ලෑන් එකයි. පලමුවෙන්ම නෞකාවක් තටාක ගත කරන්නට පෙර එහි ඩොකින් ප්ලෑන්එක ඇතුළු අනෙකුත් සැලසුම් සියල්ලම නැව් සමාගම විසින් අදාල තටාකාංගනයේ ඩොක් මාස්ටර්වරයා වෙත ලබා දිම සිදුකරනවා.
මොකක්ද මේ ඩෙකින් ප්ලෑන් එක කියන්නේ?
සෑම නෞකාවකටම තටාක සැලසුමක් හෙවත් ඩොකින් ප්ලෑන් එකක් තියේනවා. මෙම තටාක සැලසුම නැව නිෂ්පාදන කි‍්‍රයාවලියේ හෙවත් නැව ගොඩනැගුමේදි සැලසුම්කරන්නේ එහි ඇති ශක්තිමත් ස්ථානයන් පෙන්වමින්. කීල් බ්ලොක් (Keel Block) හෙවත් කොට තැබිය දුර ප‍්‍රමානයන් හා ස්ථානයන්ද නැව් යටි බඳහි ස්ථාන ගතවෙලා තිබෙන උපාංගයන් වන ඉකෝ සවුන්ඩර්  (Echo Sounder ), ස්පිඩ් ලොග් (Speed log),  බොටම් ප්ලග් (Bottom Plugs), සී චෙස්ට් (Sea chest)  ආදී උපාංගයන් තිබෙන තැන්ද මෙම සැලසුමේ දක්වා තියෙනවා. එම නිසා මෙම උපාංගයන්ගෙන් ඈත්ව ඒවාට අවහිරනොවන ලෙසින් අලුත්වැඩියා කටයුතුවලට ලඟාවෙන්නට පහසු වෙන පරිදි කීල් බ්ලොග් සකසනවා. 


Docking Plan




නැව් මැද සැලසුමක් (Midship Sectionn Plan) අවශ්‍ය වන්නේ ඩොක් කරන්නට නියමිත නෞකාවේ පත්ල පැතලි (Flat Bottom)ලෙසින් හෝ ක‍්‍රමයෙන් ඉහළට එසවුනු පත්ලක් (Rise of floor) ඇද්දැයි දැන ගැනිමටයි. ක‍්‍රමයෙන් ඉහළට එසවුනු පත්ලක් ඇත්නම් නෞකාව දෙපසින් මුක්කුකරු (Shore) යොදන්නටත් සිදුවෙනවා.


මේ කොට ලෙසින් අපි ව්‍යවහාර කරනා කීල් බ්ලොක් සකසා ඇත්තේ විශාල කොන්කී‍්‍රට් කුට්ටිමත හෝ යකඩින් සාදන ලද කට්ටි මත ලී කොට සවිකිරිමෙනි. සාමාන්‍යයෙන් මේ කීල් බ්ලොක් එකක් අඩි පහමාරක් හෝ ඊට වඩා මදක් උසවෙනවා.   


 

 


ජලය හිස් කරන ලද තටාකයේ කීල් බ්ලොක් සැකසීම ඩොක් මාරස්ටර්වරයාගේ උපදෙස් අනුව එම අඳාල තටකාංගනයේ ඩොක්සයිඩ් අංශයේ සේවකයින් විසින් සකසනවා. ඩොකින් ප්ලෑන් එක අනුව නියමිත කීල් බ්ලොක් සකසා අවසන්වු පසුව තාටාකය ජලයෙන් පිරවිමත් ඉන් අනතුරුව නැව තාටාකය ඇතුලට ගැනිමට ඩොක් ගේට්ටුව (Dock Gate / Caisson) විවෘත කිරිමත්  සිදුකෙරෙනවා.  


වසා ඇති ඩොක් ගේට්ටුව(Dock Gate / Caisson)

තටාකය ජලයෙන් පිරවිම


නැවේ කපිතාන් සමගින් සම්බන්ධවී ඩොක් කරන්නට ප‍්‍රථමයෙන් ටීරිම් (Trim) එක හා බැලස්ට් (Ballast) තත්වය  නියමිත ලෙසින් සකසාගතයුතු වෙනවා. නැව ඉදිරියෙන් හා පසුපසින් මුහුදේ ගිලිඇති ප‍්‍රමානය (Forward Draft & Aft. Draft)  මැන බලා නැවේ ටීරිම් එක කොපමනදැයි සොයා බලනවා. මෙහිදි තටාකාංගනයේ පතුලේ ඇති බෑවුම් තත්වයද නැවේ දිග ප‍්‍රමානයද සැලකිල්ලට ගන්නවා. මිටර්1.6 ක ටීරිම් එකකට නොවැඩි ලෙස තබාගන්නටත් අවම බැලස්ට් තත්වයයක් නැවේ තබාගන්නටත් වගබලාගන්නවා.
දැන් ඉතිං අහන්න එපා බැලස්ට් කියන්නේ මොකක්ද කියලා? නැවක ගෙනියන බඩුභාහිරාදියෙන් තොරවුනාම නැව ජලයේ ගිලි ඇති කොටස උඩඑනවා. එවිට අවරපෙතිද  නැව හසුරවන රඩරයද ජලයෙන් උඩට මතුව එමත් නිසා එයට ගමන් කරන්නට අපහසුතා ඇති වෙන්නටත් සමබරතාවය රැකගනිමට නොහැකිවන්නටත් පුලුවන්. නැවේ සමබරතාවය තබාගන්නටත් නැව ජලයේ ගිල්වා ගන්නටත් විශේෂයෙන් සකසා ඇති බැලස්ට් ටැංකි (Ballast Tanks) තුලට ජලය පුරවාගන්නවා.   


මීලඟට ඩොක් මාස්ටර්වරයා වරායේ නාවික නියමු මැදිරියට(Pilot Station) හා සම්බන්ධවි නැවේ තත්වය හා කාළගුණ තත්වය අනුව නැව තටාකයට ගැනිමට අවශ්‍ය ටග් බෝට්ටු (Tug Boats) ගනන තිරණය කරගන්නවා. නැවෙන් නියමුවෙක් (Pilot) අවශ්‍ය බව පැවසුවොත් නියමුවෙක්ද නැව නියාමනය කරන්නට ලබාගන්නවා.
තටාකයට නෞකාව ඇතුලත් කිරිමේදි නැව නවත්වාලිමේ ලණු (Mooring Ropes ) නෞකාවේ ඉදිරියෙන් හා පසු පසින් අවශ්‍ය පරිදි යොදාගෙන තටාකයට නැව ඇතුලක් කිරිම අරඹනවා. මෙහිදි ඩොක් මාස්ටර් වරයා ඇතුලු ඩොක් අංශයේ සේවකින් මෙම භාරදුර කි‍්‍රයාවලියේ යෙදෙනවා.
තටාකය ජලයෙන් පිරවු පසුව කීල් බ්ලොක් සකසා තිබෙන අයුරු දකින්නට බැහැ. එම නිසා තටාකයේ මධ්‍ය හදුනාගන්නට දෙපසින් ලඹයක් එල්ලු ලණුවක් යොදාගන්නවා. මෙහිදි නැව ඉදිරිපසින් හා පසුපසින් මෙසේ ලඹය යෙදු ලණු දෙකක් යොදාගන්නේ හරියට නැවේ කීල් එක තටාකයේ මධ්‍යයේ පිහිටනවාද කියලා හඳුනාගන්නයි.


තටාකයේ මධ්‍ය හදුනාගන්නට දෙපසින් ලඹයක් එල්ලු ලණුවක් යොදාගැනිම

 නැව තටාකයේ කීල් බ්ලොක් උඩ පිහිටාගත්තා කියා හොදින් තහවුරුවු පසුව කැසින් දොරටුව වසාදමා ජලය ඉවත් කිරිම පටන්ගන්නවා. නැව්තටාකාංගනයේ සුවිශාල ජල පෙම්ප  කි‍්‍රයාත්මක කිරිම මගින් තටාකයේ ජලය ඉවත් කිරිම සිදුකරනු ලබනවා. මෙම ජලය ඉවත් කිරිමේ  අවස්ථාවේදි නැවේ මධ්‍ය හා ස්ථානගත කරතිබු ස්ථානය වෙනස්වන්නට නොදි නිවැරදිව තබාගන්නට සිදුවෙනවා.
සාමාන්‍යයෙන් නැව කොට උඩ තැබෙන අවස්ථාවේදි නැවේ පසුපස කොටස මුලින්ම කීල් බ්ලොක් උඩ පතිතවෙනවා. රැගෙන යන බඩු භාන්ඩවලින් තොරවිමත් නිසා නැවේ ඉදිරියට වඩා පසු පසුකොටස බරින් වැඩිවෙන්නට හේතුවෙන්නේ එන්ජින් අවරපෙති ඇතුලු සියළු යන්ත‍්‍රසුත‍්‍රත් එවායේ සමහර තෙල් ටැංකිත් ස්ථානගතකර ඇත්තේ පිටුපස කොටසේ විමයි. මෙසේ පසුපස කොටස මුලින්ම කීල් බ්ලොක් උඩ පතිතවන අවස්ථාවේ මුළු නෞකාවේ බර පිටුපස කීල් බ්ලොක් රදා පවතිනවා. මෙය තීරණාත්මක කාලය (Critical Period) ලෙසින් හඳුන්වනවා. 


 



නැව් පතුලත් කීල් බ්ලෙක් එකත් අතර දුර මිටරයක් තරමයට ජලය අඩුකල පසුව කිමිදුම් කරුවෙකු යොදාගෙන නියමිත පිරිදි කීල් බ්ලොක් උඩට නැව සමපාතවී ඇතිදැයි සොයා බැලීමක්ද සිදුකරනු ලබනවා. ඔහුගෙන් නියමිත පරිදි නැව කීල් බ්ලොක් උඩට සමපාතවි ඇතිබව තහවුරුවුවායින් පසුව තවදුරටත් ජලය ඉවත්කරමින් කොට උඩට පත්කරගැනිමට හැකිවෙනවා. මා මුලින් කීවාක් මෙන් කීල් බ්ලොක් උඩට  නැවේ පසුපස කොටස මුලින්ම පතිත වෙනවා. ඉක්මනින් ජලය බැසයද්දි නෞකාවේ කීල් එක කොට උඩට පතිතවි අවසන්වෙනවා. ඉන් අනතුරුවයි ඩොක්මාස්ටර්වරයා නැව කොට උඩ ආරක්ෂාකාරි ලෙස නවත්වා අවසන් බවට කපිතාන් වරයාට දැනුම් දෙන්නේ. තටාකයේ ජලය බැස ගියාට පසුව නැවේ එන්ජින් ඇතුළු යන්ත‍්‍රසුත‍්‍රවල සිසිලන පද්ධති කි‍්‍රයාකරන්නට ජලය කොයින්ද? තටාකයේ සියළු ජලය ඉවත්කරන්නට ප‍්‍රථමයෙන් තාටාකංගනයේ සේවා සැපයම් අංශයෙන් ජෙනරේටර් හා අනිකුත් යන්ත‍්‍රසුත‍්‍රවලට නියමිත සිසිල් කිරිමේ ජලනල මාර්ග ඇතුලු සේවාද අවශ්‍ය නම් විදුලි සම්බන්ධතාවයන්ද සවිකර දෙනු ලබනවා.
අවසානයේ නෞකාවේ සිසිලන පද්ධතිවලට බාහිරෙන් ජලය දුන් පසුව තවදුරටත් නැව ජලය මත නොරදවා තාටකයේ සියලු ජලය ඉවත්කර දමනු ලැබේ. මුහුදු ජලයත් සමගින් තටාකයට ඇතුලුවු තටාක බිම මත රැදි තිබෙන මඩ සියල්ල සොදා හැරිමෙන් පසුව නැවහි අලුත්වැඩියාවන් කිරිම ආරම්භවෙනවා. 


 

නැවේ කීල් එක කීල් බ්ලොක් උඩ රැදි ඇති අයුරු


 



තාටාකගත කල පසුව නැව් බඳ ආරක්ෂාකිරිම සඳහා මලබැදුන ස්ථානයන්  බ්ලාස්ටින් (Grit Blasting) කිරිම හා තින්ත (Painting) ආලේපනයන් සිදුකිරිමට ප‍්‍රථමයෙන් කරදියේ තිබු නෞකාව ඉක්මනින් පිරිසිදු වතුරින් සොදා හැරිමත් බඳේ හා පතුල හරියේ බැදුනු කාවට්ටින් හා බෙල්ලන් (Barnacles) සූරා ඉවත් කිරිමත් සිදුකරනවා. නැව් බඳ ආරක්ෂාකිරිම සඳහා මලබැදුන ස්ථානයන්  බ්ලාස්ට්න කිරිම හා තින්ත ආලේපනයන් සිදුකිරිමත් ඊළඟට කරනු ලබනවා. දිරාපත්වුනු යකඩ කොටස් ඉවත් කර අළුතින් පිහිටුවාලිමද මෙයට අමතරව ඇතුලත එන්ජින් හා යන්ත‍්‍රසුත‍්‍රද පිටත තිබෙන දොඹකර හා යන්ත‍්‍රසුත‍්‍රද නැව් සමාගමේ අවශ්‍යතාව අනුව අළුත්වැඩියාවන් කිරිමත් සිදුකරනු ලබනවා.
ඔන්න ඔහෝමයි නැවක් කොට උඩයන්නේ. නැව කොට උඩින් මිදි ආපහු මුහුදට යන විදිහත් බලා ඉන්න ලස්සන වැඩක්.